اضطراب امتحان به عنوان پديدهاى رايج که به وفور در مراکز آموزشى و تحصيلى ديده مىشود، همبستگى زيادى با عملکرد موفق يا ناموفق دانشآموز دارد. آرکين ( به نقل از باندالوس و همکاران، 1995) اضطراب امتحان را ناشى از احساس ناکارآمدى و درماندگى دانسته، آن را با کاهش عملکرد مرتبط تلقى مىکنند. وقتى که فرد در خصوص کارايى وتوانايى ذهنى خود در موقعيت امتحان دچار نگرانى و اضطراب گردد، به نحوى که موجب کاهش و افت عملکرد واقعى وى شود، مىتوان گفت که او دچار اضطراب امتحان است. دانشآموز داراى اضطراب امتحان فردى است که به خوبى مواد و موضوعات درسى کلاس و دوره را فرا گرفته، اما به دليل نگرانى قادر به بيان دانستههاى خويش در امتحان نيست.
بر اساس برآورد پژوهشگران، سالانه حدود ده دانشآموز اضطراب امتحان را تجربه مىکنند وبراى 25 درصد اين عده اضطراب فلج کننده است و با افزايش سن ميزان آن افزايش مىيابد. کودکان در سنين دوره ابتدايي، اضطراب اندکى را درباره امتحان تجربه مىکنند. اضطراب امتحان در سنين 12 - 10 سالگى شکل مىگيرد و تا دوران بزرگسالى و حتى تحصيلات دانشگاهى ادامه مىيابد. به نظر مىرسد با بالاتر رفتن سن و اهميت يافتن موفقيتهاى تحصيلي، ميزان اضطراب امتحان هم بالا مىرود”. (کريگ ودابسون، 1995)
در زمينه تفاوتهاى جنسى پژوهشهاى چندى نشان دادهاند که اضطراب امتحان به صورت معنىدارى بين اين دو جنس متفاوت است. نتايج به دست آمده حاکى از اين بودهاند که دختران مضطربتر (در زمينه امتحان) از پسران هستند. در بررسى علل اين موضوع مىتوان به مسائل فرهنگى و نقشهاى جنسيتى اشاره کرد. به نظر مىرسد ابراز واظهار اضطراب توسط زنان و دختران پذيرفته است (کريگ ودابسون 1995)
در روزهاى امتحان زمان براى معلمان، اولياء و دانشآموزان به نحوى خاص سپرى مىشود. روزهاى امتحان، روزهايى است همراه با تلاش، اضطراب ونگراني، بيم واميد وبالاخره مراقبتهاى خاص. در اين روزها همه دانشآموزان خود را براى آزموده شدن آماده مىکنند. معلمان شرايط را براى آزمونى دقيق و با اميد توفيق دانشآموزان فراهم مىآورند. پدران و مادران هم ضمن تشويق و ترغيب فرزندان در جهت آمادگى براى امتحان، تلاش مىکنند به سهم خود در توفيق فرزند خويش موثر واقع شوند. آنان با بيم واميدى خاص به اين تلاش مىنگرند اميد به موفقيت در حال و آينده و بيم از شکست و عقبماندگى از تحصيل وزندگي.
روزهاى امتحان با توصيفى که از آن شد، براى بسيارى از دانشآموزان، معلمان واولياء همراه با خاطراتى خوش سپرى مىشود، اما براى بعضى همراه با خستگى است که اين خستگى بر جان وتن آنها باقى مىماند. شکى نيست اگر نکاتى را در اين روزها مورد توجه قرار دهيم مىتوانيم تلاش انجام گرفته در روزهاى امتحان را با شادمانى موفقيت پس از آن عجين کنيم و خاطرهاى خوش در روح خويش برجاى گذاريم و در غير اين صورت با بىتوجهى ممکن است گذشت روزهاى امتحان را سخت کرده،تلخى عدم توفيق فرزندان خويش را بر خاطر خود و آنان بنشانيم. بنابراين لازم است معلمان و والدين نکاتى را در اين زمينه موردتوجه قرار دهند.
نقش و وظيفه معلمان در روزهاى امتحان:
مهمترين وظايفى که معلمان در روزهاى امتحان با آن مواجه هستند، عبارتند از:
1 ) طراحى امتحان به عنوان وسيلهاى براى آموزش: معلمان نبايد امتحان را به عنوان نقطه پايان مرحلهاى از آموزش به شمار آورند، بلکه بايد آن را بخشى از فرآيند ياددهى و يادگيرى محسوب نمايند. هر معلم بايد با خود بينديشد که امتحان را به گونهاى طراحى کند که طى آن دانشآموز به آموختن علاقهمند شودو به نقاط ضعف خود در فراگيرى يک درس پى ببرد. بدين منظور لازم است سوالها جنبه تشويقى براى دانشآموزان داشته باشند. مثلا سوالها از ساده آغاز شده، به تدريج مشکل شوند، در ضمن بهتر است سوالهايى ساده در ميان سوالهاى مشکل نيز گنجانده شوند که پاسخگويى به آن موجب تقويت دانشآموز و علاقهمندى وى براى ادامه پاسخ دادن به پرسشهاى امتحانى شود.
2) آماده سازى روانى دانشآموزان: معلمان وظيفه دارند به لحاظ رواني، دانشآموزان خود را آماده کنند. اولا مىبايد آنان را ضمن تشويق براى تلاش و کوشش به موفقيت خويش اميدوار کنند. با بيان خاطرات و داستانهايى به آنان نشان دهند که همواره افرادى داشتهاند که به رغم احساس ناتوانى و حتى معروفيت به عنوان دانشآموزى ضعيف توانستهاند موفقيتهاى چشمگيرى در زمينه تحصيل کسب کنند. اين گونه افراد از طريق غلبه به احساس حقارت و ناتوانى خويش و نيز تصميم به تلاش و کوشش، توانستهاند بر مشکلات درسى خود فائق آمده، خود را به عنوان افرادى موفق مطرح کنند. ثانيا تلاش کنند روشها وچگونگى شبها و روزهاى امتحان رابه دانشآموزان بياموزند. هر معلمى با توجه به درسى که مىدهد مىتواند دانشآموزان خود را به نحو شايستهاى راهنمايى کند ودر مورد چگونگى مطالعه کردن در شب امتحان و با نحوه پاسخ دادن به سوالات امتحاني، آنها را ارشاد نمايد.
ثالثا بايد نحوه آرام سازى خوددرجلسه امتحان و غلبه بر اضطراب امتحان را از طريق تذکر و ياد خداوند و نيز آرامسازى بدن و فکر، به آنان بياموزند. معلمان بايد توجه داشته باشند که وظيفه انسانى و الهى آنان اقتضا مىکند که علاوه بر آموختن مواد درسي، درجهت پرورش شناختي، عاطفي، اجتماعي، اخلاقى و خلاصه تربيت دينى مناسب آنان نيز نقش و وظيفهاى بر دوش بگيرند.
منابع و مآخذ:
1 - اضطراب امتحان، نشريه ماهانه آموزشي، تربيتى پيوند، خرداد 1378
2 - روزهاى امتحان: نشريه ماهانه آموزشي، تربيتي، اسفند 1376
3 - بيابانگرد، اسماعيل، اضطراب امتحان، تهران، انتشارات دفتر نشر فرهنگ اسلامى
نوشين فخرى عليايى ،معاون مدرسه راهنمايى اميد انقلاب منطقه 8 تهران
